ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

312

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

تجارت و معاملات داخلى و خارجى با كاروان انجام مىپذيرد حكومت ناگزير است كه حفظ و حمايت از كاروانها را وجههء همت خود قرار دهد و هر نهب و غارتى را به شدت تمام كيفر بخشد . در دشتهاى پهناور حمله و شبيخون منحصرا با اسب مىتواند انجام پذيرد و ديگر آنكه به علت قدرت قافله فقط با گروههاى بيست تا سى نفره سوار عملى مىگردد . از اين گذشته تقريبا دور تا دور تمام دهات ديوارهاى بلند كشيده‌اند و از اين دهات فقط از يك دروازه مىتوان به بيرون راه يافت كه آن هم شبها بسته است و غير ممكن است كه عده‌اى سوار بدون اطلاع و موافقت همهء اهالى به داخل ده بيايند يا از آن خارج شوند . به همين ترتيب هم غارتگرانى كه از راه دور مىآيند هرگاه حاكم محل به تدابير لازم دست زند به زودى شناخته و دستگير مىشوند . به اين دليل اين رسم و قرار كاملا موجه جلوه مىكند كه هرگاه كاروانى زده شود قبل از همه پرداخت غرامت به عهدهء حاكم گذارده مىشود . بخصوص اروپائيها از آن جهت كه دولت از اعتراض سفارتخانه‌ها بيم دارد تقريبا همواره مىتوانند اطمينان داشته باشند كه اموال مسروقه به آنان مسترد مىگردد . هرگاه به كاروانى حمله شد چون متجاوزين همواره در تفوق كامل هستند بهتر است كه مسافران از مقاومت پرهيز كنند . درست است كه در اين صورت آنها را « لخت مىكنند » ، اما راهزنان صدمهء جانى به آنها وارد نمىكنند بلكه مقدارى لباس و لقمه نانى برايشان باقى مىگذارند . بدين لحاظ حمل سلاح از طرف اروپائيها كارى است عبث ، و حد اقل لازم است كه آنها سلاحشان را خوب در بار و بنهء خود پنهان دارند زيرا شرقيها چندان به سلاحهاى اروپائى دلبسته‌اند كه نمىتوانند به سهولت در برابر وسوسهء سرقت آنها پايدارى كنند . دزدان قبل از دور شدن از محل سرقت ، تمام اسبان قافله را پى مىكنند تا كسى نتواند تعقيبشان كند . رئيس قافله بار را برحسب وزن تحويل مىگيرد و به اينكه بسته‌ها حاوى چيست اصلا كارى ندارد ؛ هرگز وى بسته‌اى را باز نمىكند . عدلهاى پنبه ، توتون و غيره را كه داخل آنها مبالغى از دو تا پنج هزار تومان طلا پنهان شده است به او مىسپارند و اطمينان كامل دارند كه بسته‌ها درست و صحيح به مقصد مىرسد . به‌هرحال مناطق زير به ناامنى شهرت دارد : 1 . قسمتى از راه مشهد . در اينجا اغلب تركمانان قافله‌هاى زوار را مىزنند . در نتيجه در توقفگاههاى خطرناك و مشكوك زائران درنگ مىكنند تا قافله‌اى مركب از سه تا چهارصد نفر و حيوانات باركش بسيار گردآيد و آنگاه با همراهى نظاميان كه به چند عرادهء توپ نيز مسلحند از آنجا حركت كنند . حتى از زمانهائى كه ديگر كسى به خاطر ندارد ناحيهء مرزى شرقى كه از زيباترين و پربركت‌ترين نواحى مملكت است دستخوش شبيخونهاى خصمانهء تركمانان بوده است . انزجار نژاد تورانى از نژاد ايرانى كه بعدها بر اثر نفاق مذهبى تقويت شده است - ايرانيها از تشيع پيروى مىكنند در حالى